Nieuwe rubriek van arts-filosoof Hugo Verbrugh  
'Als huisfilosoof lever ik voor Folia Orthica commentaar op de actualiteit'  

Hugo Verbrugh, arts-filosoof, is al meer dan tien jaar adviseur van Stichting Folia Orthica. Hij heeft een groot aantal symposia voorgezeten, presenteerde vaak de inleiding en hij had een nadrukkelijke inbreng bij de keuze voor het symposiumthema. Sinds vorig jaar is hij wat meer op de achtergrond getreden. Maar tegelijk stapt hij opnieuw voor het voetlicht. Vanaf volgende maand zal hij – op deze plek – in zijn rol van huisfilosoof steeds een prikkelende vraag bespreken. Nu eerst een korte terugblik.  

Meer en meer grote ondernemingen en instellingen kennen een eigen 'huisfilosoof'. Lang geleden heb jij, heel informeel, dat predicaat bij Stichting Folia Orthica gekregen. Is 'huisfilosoof' een echt beroep? En wat doet een huisfilosoof eigenlijk? 

"De kwalificatie 'huisfilosoof' heb ik mij zelf toegedicht; het is een bestaande term. Of het een 'echt beroep' is, daarover kun je van mening verschillen. Het is in elk geval geen beschermde titel. De huisfilosoof naar 'mijn snit' opereert ongeveer net als bijvoorbeeld de verloskundige bij een bevalling: voorzichtig niets doen. Aanwezig zijn, goed opletten, meeleven, alert zijn of alles goed gaat en af en toe ondersteunen wat er gebeurt. De huisfilosoof let met name goed op wat er gebeurt in de media. De kunst van een huisfilosoof met een relatie zoals ik die met Stichting Folia Orthica heb, is om regelmatig, bij voorbeeld eens in de maand, met een of twee nieuwsberichten te komen over voeding, antibiotica en aanverwante thema's. Berichten die met specifieke interesses van de stichting in verband kunnen worden gebracht. Daarover probeer ik dan een doordacht commentaar te geven. Een voorbeeld uit het recente verleden is het werk van Marli Huijer over ritme. En meer algemeen de groeiende betekenis van de psychologie, vooral de cognitieve neuro-psychologie, in verband met voeding. In een wat langer verleden attendeerde ik op PARSIFAL (Prevention of Allergy—Risk Factors for Sensitization Related to Farming and Anthroposophic Lifestyle). Dat is een multicenter studie in vijf Europese landen waarbij het vóórkomen van atopische aandoeningen bij kinderen op Vrije Scholen werd vergeleken met dat bij kinderen op gewone scholen. Een hoogst interessante uitkomst!"  

Waarom begin je het antwoord op een vraag zo vaak met: 'Ja en nee…'?  Is dat des filosoofs?

"Dat zijn twee vragen. Het antwoord op de tweede is natuurlijk 'ja en nee'. 'Ja', omdat op de vraag 'Wat is filosofie?' een van de goede antwoorden luidt: 'Dat is een goede vraag', waarop de vragensteller natuurlijk meteen dóórvraagt: 'Wat is goed in dit verband?' Zo kun je nog even doorgaan. Het voorlopig beste antwoord is: 'Filosofie is de kunst om goeie vragen  te stellen; vragen waarop geen simpel 'ja' of 'nee' als antwoord mogelijk is. 'Nee' omdat dit niet 'des filosoofs' is maar alleen mijn manier om met de filosofie om te gaan - en daarmee is ook de eerste vraag beantwoord."  

Als jij over je rol bij de stichting spreekt, dan horen we je nooit trots vertellen wat je allemaal hebt kunnen betekenen, maar altijd wat je er hebt geleerd en dat je daar heel blij mee bent. Dat riekt een beetje naar valse bescheidenheid. Of niet? 

"Hier is het antwoord niet 'Ja en nee', maar keihard 'Nee!' Toen Paul van der Maas een jaar geleden afscheid nam als decaan van Erasmus MC zei hij onder meer: 'Ik heb altijd meer van mijn promovendi geleerd dan zij van mij. En zo hoort het ook'. Ik bedoel maar: vraag liever aan anderen wat ik heb kunnen betekenen. Zelf heb ik op de Erasmus Universiteit geleerd dat de mix van academische vrijheid en avant garde realiteit is. Ik heb altijd geboft met wat ik in de universiteit tegenkwam, hoewel veel daar echt wel oud is en door gevestigde belangen – niet per se altijd commerciële – verkalkt. Diezelfde frisse en verrijkende geest ervaar ik in de kringen van Folia Orthica. Die mensen zijn écht open minded. Natuurlijk spelen ook daar belangen, maar ze gaan er vrij en verantwoord mee om. We hadden en hebben daar authentieke open debatten." 

Als ervaren lid van de Symposiumcommissie heb je altijd de 'fijne neus' van de andere commissieleden geprezen voor precies de juiste symposiumonderwerpen en precies de juiste gastsprekers. Wat was daar dan zo goed aan? 

"Wat ik bij de leden van de Symposiumcommissie witter is dat zij op hun beurt kunnen witteren wat de mensen in hun doelgroep willen en zoeken. Wittern is een Duits woord voor 'aanvoelen, opsnuiven, een intuïtie hebben'. De leden van de Symposiumcommissie witteren in hoeverre er chemie kan zijn tussen mensen die zij als spreker benaderen en hun doelgroep. Dat is eenzelfde goede kwaliteit als bij voorbeeld journalisten of 'casting'-professionals bij de film hebben. Een van de beste voorbeelden vind ik het optreden van Anna Kruyswijk en Renger Witkamp op het laatste symposium. Ze vulden elkaar perfect aan, de één voelde altijd prima aan waar de ander mee bezig was en ze communiceerden dat ook voortdurend met de zaal - maar wel in het idioom van de 'gloum'; gebaren, lichaamstaal, oogcontact, uitstraling en mimiek. Je voelde je als deelnemer in de zaal veilig en betrokken." 

Dat laatste symposium ging over Voeding, Brein en Ritme. Hoe kijk je daar op terug? Wat zijn we wijzer geworden? 

"Wat we wijzer zijn geworden kan ik niet zeggen; wat ik wijzer ben geworden is een lang verhaal... Als ik je de eerste helft van het antwoord bespaar, dan luidt het: levenskunst is de kunst om altijd en overal in het leven het ritme (terug) te vinden. In de voeding manifesteren zich relatief langzame ritmes (in termen van minuten, uren, dagen), in het brein relatief snelle ritmes (nanoseconden). In de titel van dit symposium kwam deze driegeleding exemplarisch samen."  

Als jij in je eentje zou mogen bepalen wat het onderwerp voor het volgende symposium wordt, wat zou het dan zijn?
Je mag niet 'reïncarnatie' zeggen, waarvan we weten dat het je fascinatie is.

"Ik kan je al wel verklappen dat Ivonne Pappot en haar sublieme equipe al aardig onderweg zijn. 'De ontwikkeling van het brein in de loop van het leven en de betekenis daarvan in verband met voeding en levensstijl'. In die richting gaat het voor dit jaar, en daar wil ik met vreugde aan en over meedenken en meewerken. Een symposium over 'de mens als microkosmos' zou ik geweldig vinden. Ik hoop dat ik voor dit jaar kan inbrengen dat het een ernstige misvatting is dat wij alleen (kunnen) kennen en begrijpen met onze zintuigen en ons zenuwstelsel. Cognitie is een zaak van de lichamelijkheid als geheel. Zou best een mooie titel zijn: Cognitie, lichamelijkheid en voeding - een levenslange intimiteit."   Dr. H. S. (Hugo) Verbrugh werkte tot 2003 als universitair hoofddocent filosofie in de geneeskunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). Tegenwoordig is hij verbonden aan het Instituut Psychologie, Faculteit Sociale Wetenschappen aan de EUR. Contact: Verbrugh@fsw.eur.nl.