Metabolisme als medicijn  
Biochemicus Peter Voshol is directeur van een medisch onderzoekscentrum, verbonden aan de Britse University of Cambridge, waar hij ook les geeft. Op het symposium 'Voeding, brein en ritme' verraste hij door aan het eind van een exposé over biologische klokken parallellen te trekken met Oosterse geneeswijzen. Hij denkt ook dat reguliere metabole processen als medicijn zijn te gebruiken.    

Je bent, zoals je zelf zegt, een hard core wetenschapper. Hoe is je belangstelling gewekt voor andere systemen, zoals TCM en taoïsme?  

"Ik heb altijd een sterke band gevoeld met Native American en Chinese Geneeskunde. Native American door de connectie met de natuur. De Chinese Geneeskunde door mijn moeder. Zij had migraine en hevig allergieën. Na acupunctuur kon ze binnen een half jaar van de medicatie af en was ze veel energieker. Zelf ben ik voor hooikoorts naar een acupuncturist gegaan. Dat was een hele goede therapeutische relatie. Wij hadden heel interessante conversaties en discussies over het verband tussen symptomen en effecten van ziekte. Met name de interactie tussen voeding of planten en kruiden met het lichaam ging me boeien. Het pas heel goed bij mijn vak, want ik zie fysiologie als een holistische wetenschap. De in-vivo-fysioloog wil effecten en processen meten in het hele lichaam en niet alleen in één cel of orgaan. Dus je kijkt naar de onderlinge orgaanrelaties. Voor mij is dat als 1 + 1 = 2. Of vier, haha. Door verder te kijken dan het symptoom of een bepaald proces in een orgaan ben je als fysioloog een holist naar mijn mening."  

Iedereen heeft een beeld en gevoel bij het begrip 'ritme'. Maar, zoals ook op het symposium bleek; een exacte definitie heeft niemand. Waarin verschilt ritme bijvoorbeeld van 'maat' of 'herhaling'? Welke definitie vind jij het dichtst bij de 'perfecte' komen?  

"Een filosofisch antwoord is: er bestaat geen herhaling, elke keer is het toch net even iets anders. Zoals de taoïsten dat dus zeggen. Ik zou liever spreken van 'cyclus'. Er zijn cycli, net zoals er lente, zomer, herfst en winter is. Alles komt steeds opnieuw voorbij, maar toch net weer even anders. Ook de cycli in ons lichaam; ze komen steeds net iets later, sterker of zwakker. De cyclus is sturend, maar is onderhevig aan input; omgeving, voeding, emoties, dag/nacht. In de fysiologie zie je dat het van de 'omstandigheid' afhangt hoe het lichaam reageert. Daarom willen we altijd onder 'standaard'-omstandigheden meten. Of dit het juiste uitgangspunt is...???? Ik denk dat het heel belangrijk is om te kijken naar de reactie van een lichaam in de context waarin dat lichaam functioneert/leeft. En niet altijd onder gestandaardiseerde omstandigheden. Want als zulke omstandigheden weer voorbij zijn, wat gebeurt er dan? Hoe reageert je medicijn dan?"  

Wat vind je het mooiste voorbeeld van ritme in een wezen?  

"Klinkt misschien een beetje raar, maar ik denk de maancyclus, dus de vrouwelijk energie. Iedereen is een mengsel van mannelijke en vrouwelijke energie, dus Yang en Yin. De ene kan niet zonder de ander, en de een kan alleen maar vormen uit de ander. Dus de Yang-cyclus geeft de activiteit maar de Yin-cyclus vormt de basis. Zonder een goede basis kunnen wij niet functioneren en de maancyclus geeft ons een heel sterke verbinding met onze basis: aarde. Sorry als dit een beetje zweverig klinkt."  

Is er een verschil in de betekenis van 'ritme' binnen de westers-wetenschappelijke wijze van waarnemen en beschrijven, en het misschien meer metafysische 'denkraam' van oude oosterse systemen?  

"Jazeker, ik tipte het al aan bij de tweede vraag. In de westerse wetenschap denkt men meer in 'vaste' ritmes. Ze liggen vast en ik kan ze beschrijven omdat ik ze onder gestandaardiseerde omstandigheden gemeten heb. Maar de oosterse en andere holistische/native systemen, werken met cycli waarbij de individuele aard, consistentie, omstandigheden zijn betrokken. Dat zijn dus veel en veel resultaten. Want elk resultaat is dus bij iedereen net even anders. Daarom ook zijn holistische geneeswijzen op de persoon toegesneden. De holistische therapeut zal bij iedereen net even wat anders moeten doen; andere dosis, andere kruidenmix, andere bewegingsoefening of meditatie. Het westerse model gaat uit van een gemiddeld resultaat onder vaste omstandigheden. Geen persoonlijke behandeling dus."  

Zijn alle processen uiteindelijk ritmisch, of deel van een ritmisch functionerend systeem?  

"Alle processen zijn uiteraard een onderdeel van een functionerend systeem. Dus of dit nou ritmisch, cyclisch, herhalend of maatgevend is, dat maakt niet uit. Alle processen zijn belangrijk, er is additieve synchronisatie. Dus het individuele effect is vele malen kleiner dan het effect van de som der processen. De synchronisatie is misschien wel een goede verwoording voor het functionerend systeem. Dat systeem is een synchronisatie, orkestrale uiting van alle processen. Niet in de zin dat alle processen in de pas lopen, maar dat het ene het andere beïnvloedt – positief of negatief – en dat ze samen weer wat anders beïnvloeden. Een sequentie van synchronisaties maken een levend geheel."  

Heeft de holistisch denkende, hard-wetenschappelijke onderzoeker ook een idee wat we praktisch kunnen met de kennis over ritmische en synchroniserende processen?  

"Ja, ik denk dan direct aan het uitbouwen van het metabolisme van bepaalde nutriënten naar medicinale effecten. Dat is denk ik de sleutel. Een lichaam zit vol met honderden metabole processen. Natuurlijk zijn er cruciale en minder cruciale processen, maar het zijn er veel. Als er eentje wat minder functioneert kan dat wel opgevangen worden door de rest. Maar dat neemt niet weg dat er een disbalans is. Een voorbeeld uit de Chinese geneeswijze, het geldt trouwens ook in de algemene anatomie en fysiologie;  als de maag de functie van de darmen overneemt, en voor de volle honderd procent zijn 'maag-functie' blijft doen naast de volledige 'darmfunctie', zal er geen uiterlijke verandering zijn aan je vertering en ontlasting. Maar er is wel een hele sterke disbalans; het ene orgaan doet te veel en het andere helemaal niets. Als je begrijpt waaróm dat gebeurt, welk metabool proces daar aan ten grondslag ligt, kun je dat metabole proces inzetten om de situatie te herstellen. Dus metabolisme als medicijn. En verandering van metabolisme kan met voeding, planten en kruiden."    

Sorry, dat klinkt niet zo revolutionair; een ziekte de baas worden door het systeem de juiste input in de vorm van prikkels of simpelweg bouwstenen aan te bieden.  

"Ik denk niet dat het een kwestie is van de juiste input geven, maar meer het systeem zijn werk kunnen laten doen zoals dat 'moet' zijn! Je wil geen ziekte voorkomen, dat is meer een bijzaak! Je wil gezond zijn. Je lichaam is in principe gezond, op een aantal genetische defecten en malformaties na. Ook met die beperkingen is dat de natuurlijke staat van dat lichaam. Als dat niet levensvatbaar is volgens onze norm, betekent dat niet dat het ongezond is! Gezond zijn is meer dan ziekte voorkomen of de afwezigheid van ziekte. Iedere definitie is waarschijnlijk een gok. De mijne luidt: Gezond zijn is je Zijn laten functioneren in de gegeven staat. Voeding of nutriënten moeten zorg dragen dat jouw Zijn zijn grondstaat kan bewaren. Dus dat de diverse onderdelen functioneren zoals ze ontworpen zijn. Het primaire effect is dan dat je gezond bent. Als alles goed functioneert is er geen disbalans en heeft 'ziekte' geen grond om te zijn. Of ben ik nou te filosofisch?"